واحد مطالعات آسیای جنوبی در مؤسّسهی مطالعات اسماعیلی (ӰԺ)، با همکاری و موسیقی ایندوس، شب ویژهای با عنوان «در ستایش خسرو » با اجرای برادران قوّال وارسی برگزار کرد. این برنامه، پژوهشگران، هنرمندان، علاقهمندان به موسیقی و اعضای جماعت را برای کاوشی جذّاب در زندگی، میراث و تأثیر فرهنگی پایدار شاعر و موسیقیدانِ صوفی افسانهای، امیر خسرو، گِردِ هم آورد. این شب ترکیبی غنی از گفتگو، تأمّل و اجرای موسیقی را با محوریّت سهم امیر خسرو در سنّتهای هنری و معنوی آسیای جنوبی به نمایش گذاشت.
حسین جسانی ، رئیس واحد مطالعات آسیای جنوبی در مؤسّسهی مطالعات اسماعیلی، از مهمانان حاضر در شبی که به تأمّل، موسیقی و تجربهی فرهنگی مشترک اختصاص داده شده بود، استقبال کرد و قوّالی را سنتّی توصیف کرد که «هم با قلب و هم با عقل سخن میگوید». او از جی ویسوادوا و شبکهی سماع برای همکاریشان در ایجاد فضاهای متفکّرانه برای سنّتهای موسیقی آسیای جنوبی تشکّر کرد. او همچنین از پروفسور زین قاسمبرای رهبری و حمایتش در ایجاد تعامل معنادار فرهنگی و فکری از طریق ابتکارات مطالعات آسیای جنوبی مؤسّسه قدردانی کرد.
او ضمن معرّفی برادران وارسی، به تقدیر اخیر آنها از طریق اشاره کرد و قوّالی را به عنوان یک سنّت صوفی زنده که ریشه در ذکر، عبادت و سماع معنوی دارد، مورد بررسی قرار داد. جسانی با تکیه بر نوشتههای اخوان الصفا و دیگر متفکّران مسلمان، درباری موسیقی به عنوان یک هنر فکری و معنوی که قادر به پالایش روح، پرورش تأمّل و تقویت ارتباط انسانی بین فرهنگها و نسلها است، صحبت کرد.
جی ویسوادِوا، مدیر هنری افتخاری سماع، تهیّهکنندگان تور برادران وارسی در بریتانیا ۲۰۲۶، تحلیلی مقایسهای از قوّالای برجستهی ۵۰ سال گذشته (۱۹۷۵-۲۰۲۵) که با آنها کار کرده بود، ارائه داد. این افراد شامل برادران صبری، استاد نصرت فاتح علی خان، استاد جعفر حسین خان، عابده پروین، منشی رضیالدّین و فرید ایاز ، قوّال بهاءالدّینخان، نجمالدّین سیفالدّین و گروهش، و رضوان معظّم بودند. هر یک از این افراد، رویکرد هنری متمایزی را نمایندگی میکردند. جی بر دگرگونی چشمگیر ژانر قوّالی در پنج دههی گذشته - از اجراهای مذهبی مبتنی بر حرم تا یک پدیدهی موسیقی جهانی - تأکید کرد.
برادران وارسی و جوایز موسیقی آقاخان
یکی از نکات برجستهی این برنامه، حضور برادران وارسیِ تحسینشدهی بینالمللی - - بود که از جملهی محترمترین نمایندگان موسیقی قوّالی در هند به شمار میروند.
برادران وارسی شدند. هیئت داوران در تقدیرنامهی رسمی خود، این دو نفر را به خاطر «حفظ و انتقال پرانرژی میراث معنوی و موسیقیایی امیرخسرو به حاضرین چند نسلی در بالاترین سطح تعالی موسیقی» مورد تقدیر قرار داد.
قوّالی به عنوان یک سنّت زندهی صوفیانه
جی ویسوادوا میزِگِردی را اداره کرد که در آن اعضا به بررسی مفهوم معنویّت در قوّالی پرداختند. برادران قوّال وارسی تأکید کردند که قوّالی صرفاً یک ژانر موسیقی نیست، بلکه یک سلوکی معنوی است که ریشه درتصوّف دارد و به عنوان وسیلهای برای ذکر معنوی و عشق الهی عمل میکند. بالاترین هدف قوّالی ، طبق سنّت صوفیانه، تشویق یا کمال موسیقی نیست، بلکه چیزی است که استادان چِشتی آن را «از گوش به قلب و از قلب به خدا» مینامند. میزِگِرد همچنین شامل مروری کوتاه بر سنّت قوّالی توسطّ کلیم شیخ (خواننده - غزل، صوفی و باجان) بود. او تأکید کرد که برخلاف تصوّر رایج، از نظر تاریخی هیچ دشمنی بین اسلام و موسیقی وجود نداشته است. کلیم با استفاده از مثال کتاب الموسیقی الکبیر ، رسالهی بزرگ موسیقی نوشتهی فارابی (محقق قرن دهم)، بر اهمیّت موسیقی در جامعه تأکید کرد. علاوه بر این، به گفتهی کلیم شیخ، سنّت غزل از شمال آفریقا سرچشمه گرفته و قوّالی یک سنّت خاورمیانهای بوده است.
مشارکت برادران وارسی اهمیّت هنری و فرهنگی فوقالعادهای به این رویداد بخشید و فرصتی نادر را برای حاضرین فراهم ساخت تا قوّالی اصیل را که توسّط استادان موسیقی اجرا میشود، تجربه کنند.
این برنامه با موفقیّت گفتگو و تعامل پیرامون میراث فرهنگی آسیای جنوبی، سنّتهای صوفیانه و اهمیّت حفظ شیوههای هنری ناملموس را تقویت کرد. شرکتکنندگان بینش عمیقتری نسبت به مشارکتهای امیرخسرو و سرزندگی مداوم موسیقی قوّالی به عنوان یک سنّت موسیقایی و معنوی کسب کردند.
این رویداد همچنین روابط مشارکتی بین مؤسّسات دانشگاهی، سازمانهای فرهنگی و هنرمندان نمایشی را تقویت کرد و ارزش مشارکتهای میانرشتهای و بین فرهنگی را در ترویج میراث هنری و آموزش عمومی نشان داد.
حاضرین به ترکیب بحثهای علمی و مشارکت هنری زنده، که یک تجربهی فرهنگی فراگیر و معنادار ایجاد کرد، واکنش مثبتی نشان دادند.
درباری امیر خسرو
امیرخسرو (۱۲۵۳-۱۳۲۵ میلادی)، که اغلب به عنوان «طوطی هند»شناخته میشود، همچنان یکی از تأثیرگذارترین چهرهها در تاریخ فرهنگی و معنوی جنوب آسیا است. خسرو، شاعر صوفی، پژوهشگر، شاعر درباری و موسیقیدان مشهور، در دوران سلطنت دهلی میزیست و در دربار چندین حاکم، از جمله علاءالدین خِلجی و غیاثالدین تغلق، خدمت کرد.
خسرو بهطور گسترده نماد فرهنگ ترکیبیِ هند دانسته میشود، زیرا توانایی آن را داشت که سنّتهای هنریِ فارسی، عربی و هندی را در کنار یکدیگر بهشیوهای هماهنگ درآورد. آثار او نقش چشمگیری در تحوّل ادبیّات و موسیقی هند ایفا کرد و بسیاری او را بنیانگذار موسیقی کلاسیک هندوستانی میدانند. شعرها و سرودههایش سرشار از دلباختگی معنوی، عشق الهی، و یگانگی انسانها است؛ مضامینی که همچنان در مرکز اندیشه و سلوک صوفیانه قرار دارند.
